İnsanlar Kabullenmedikçe Hayvanların Hakları Olmayacak

Tim Gier

 Eğer öteki hayvanların hakları varsa/olacaksa, bunun sebebi insanların hayvanların hakları olduğuna karar vermesi olacak.

Hak denen şeyler, fiziksel gerçekliğin ötesinde hepimizin yaşadığı ve İdeaların bulunduğu bir dünya varmış gibi kendi kendilerine ve kendi kendilerinden var olmazlar. Cennette bir yerlerde hepimizin Hakların ne demek olduğunu anlayabileceğimiz Platoncu Formlardan oluşmuş mistik bir krallık filan yok. Herşeyi kendi kendimize çözmek ve bulmak zorundayız.

Haklar, şu ana dek olduğu veya bir gün olacağı gibi, soyut şekilde düşünebilen bilinç sahibi kafaların oluşturduğu ortak kavramlardan meydana geldiklerinde var olurlar. Bir insan “Ona ne borcum var?” diye düşünürken bir diğer  insan “o aynen benim gibi olabilir?” diye düşünebilir; burada bilinçli zihinler şu anda neyin olduğu üzerine düşünmüyordur, neyin olabileceği üzerine soyutlama yapıyordur.

Haklar ister belirli davranış ve eylemlerin uygunluğu ya da uygunsuzluğu ile ilgili olarak kişiler arasında oluşan genel bir duygudan kaynaklansın, isterse  görüşülerek ortak bir noktaya varılmış politik ve legal bir süreçten meydana gelsin, farketmez; haklar rasyonel aktörler tarafından kendi hayatlarına kılavuzluk edip gerekli sınırlamalar ortaya koymak için ortaya konan insan yapımı şeylerdir. Bunun ötesinde bir gerçeklikleri bulunmaz.

İnsanların gezegende bulunmadığı zamanları düşünün. Beş milyon yıl önce  kompleks ve soyut bir hak nosyonu oluşturabilecek kapasiteye sahip hiçbir canlı yoktu dünyada. Hiçbir canlı böyle bir şey düşünemezdi. O zamanlar kimlerin “hak”ları vardı dersiniz? Tanrı’nın bahşettiğine inanmadıkça kimseni herhangi bir hak sahibi olması düşünülemezdi elbette.

Bu sebepten, eğer canlıların hakları varsa, bu konuda genel bir fikir birliği olduğu için öyledir. Başkaları tarafından tanınmamış ve hürmet görmeyen haklar hak sayılamazlar.

Belki daha çok sayıda canlıya ekstra ve sağlam haklar tanınması için neden genel bir kabul meydana gelmesi gerektiğine dair iyi sebepler vardır. Esas meselenin bu olduğunu düşünüyorum. Ama bu sebepler kendi başlarına bu türden haklar yaratmazlar. Ancak söz konusu sebepleri kavrayarak bu sebepler üzere hareket etme kapasitesi olanlar hak/haklar yaratabilirler.

Öteki hayvanlar geniş anlamda hakları yoktur, insanlar arasında öteki hayvanların hak sahibi canlılar olduğu türünden genel bir kabul olana dek/olmadıkça hakları olmayacaktır. Öteki hayvanların hakları olduğu konusunda ısrar etmek henüz kanıtlanması gereken bir şeyin mutlak olduğunu varsaymaktır. Israr etmek, tek başına insanların öteki hayvanların kim olduğu ve  ne türden hakları olduğunu kabul etmesi gerektiği konusunda genel bir kabulün oluşması için gereken o zor sürecin yerini tutamaz. İnsanların çoğunda öteki hayvanların yaşama, özgür olma ve mutlu olma hakkı olduğuna dair genel bir duygu bile olmadığı için bu tür haklar ancak insanların çoğunda bu duygu oluştuktan sonra  ya da  politik ve legal süreçler bu hakları korumaya almak için kullanılmaya başlandıktan sonra ortaya çıkacaktır.

Bir çok insan öteki hayvanların hakları olduğu konusunda ısrar etmek istiyor. Bunu anlayabiliyorum. Ancak bu yaklaşım bana koşullarımız ve önümüzde bizi bekleyen engelleri düşününce yanlış görünüyor.

Benim bakış açım şu: neredeyse bütün öteki hayvanlar kendi yaşamlarında kendi deneyimlerini yaşıyor ve bu deneyimlerin onlar için bir değeri var.  Hayvanların bu deneyimlerini reddedecek iyi bir sebebim olmadığı için, şu ana dek bunu yapmak imkânsız olduğundan, bu deneyimleri inkâr etmekle aynı etkiyi yaratacak şeylerden uzak durmak adına elimden geleni yapıyorum. Ayrıca elimden geldiği biçimiyle bu dünyayı daha iyi bir yapabilmek için gayret göstermem gerektiğine de inanıyorum,- elimden gelen pek bir şey olmasa da-  ötekilerin değer verdiği şeyleri yaşayabilmesi için gereken koşulları oluşturacak değişimlerin olabilmesi için elimden gelen her şeyi yapacağım. İyi bir şeyler yapmaya gayret ederken elimden geldiğince az zarar vermeye çalışacağım.

Keşke insanların çoğu öteki hayvanlar ve onların yaşadıkları deneyimler için benim gibi düşünseydi. Aslında çoğu insan gerçekten benim gibi düşünse o zaman işte “hayvan hakları” diye inşa edebileceğimiz bir şeyin temellerinin başlangıcı çıkabilirdi ortaya. İlk hayvan hakları savunucularından olan Henry Salt özellikle gençlerin eğitilmesinin insanların öteki hayvanlarla ilgili düşüncelerinin değişmesine yol açacağını ama  politik ve legal eylemin de çok büyük öneme sahip olduğunun altını çizmişti. Salt, kendi içlerinde politik ve legal reformların değerli olduğunu, öteki hayvanların korunması için önem taşıdığının ama bu reformların bir yandan de eğitici bir yanı olduğunun farkındaydı. Bazı menfaatlerinin çeperi genişletilen yasalarla koruma altına alınmasıyla öteki hayvanların gerçek haklarının tanınması yönünde daha gerçekçi adımlar atılacağını söyleyen Kanadalı düşünür ve etikçi David Sztybel’e de esin kaynağı olan Salt şöyle yazmıştı:

 “Yasalar toplumun ahlâk duygusunun kayıt altına alınmasıdır; yasalar moral duygudan önce gelmez, onu takip eder; ama onu güçlendirir ve geriye dönük kopma tehlikelerine karşı onu korumaya alır. Bir toplumun belli pratiklerinden tiksindiğini kararlı ve formal bir şekilde ifade etmesi iyi bir şeydir”.

Salt bu cümleleri 1892 yılında yazdığında haklıydı bence, ve o zaman yazdıkları 120 sene sonra bile geçerliliğini koruyor.

Öteki hayvanların kim ve ne olduğu hakkında genel bir kabul olmaksızın hayvan hakları diye bir şey asla olmayacak. İnsanları eğitmeyi deneyebiliriz, şu anda olduğu gibi öteki hayvanların maruz bırakıldığı en korkunç istismarları değiştirecek ya da elimine edecek yasalar da geçirebiliriz meclislerimizden, ya da ikisini birden yapabiliriz, politik ve yasayla ilgili eylemlerin bir eğitim olduğunu kavrayabiliriz. Ama ne olursa olsun insanlar  öyle olduğuna karar verene dek hayvanlar anlamlı haklara sahip filan olmayacaklar. Ne yazık ki, şu anda dünyanın içinde bulunduğu durumu  göz önüne alırsak insanlar bu konuda belli bir karara varmadığı için öteki hayvanların hakları olmadığını söylemek gerekiyor.

Kendini benim gibi Hayvan Hakları Hareketi’nin bir parçası sayanlar işte bunu değiştirmeye çalışıyor.

Önümüzde uzun… upuzun bir yol var.

Çev.Cem

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.